SUALTINDA NASIL VİDEO ÇEKEBİLİRİM?
Sualtında video çekmenin ilk şartı iyi bir dalgıç olmanız: Dalış ekipmanınıza her şartta hâkim olmalı, sualtında son derece rahat olmalısınız. Tamamen çekmekte olduğunuz video ile ilgilenmeniz gerekmekte ve fotoğraf çeker gibi nefesinizi tutup deklanşöre basmalısınız.
Sualtı videosu çekerken birçok kuralı yan yana getirerek eksiksiz uygulamanız gerekmekte. Öncelikle görüntüsünü kaydettiğiniz objenin vizörde ortalanması, doğru açı ve hızla yaklaşılması, doğru ışık ile aydınlatılması, takip edilirken görüntünün vizörden kaçırılmaması, bu arada sizin ekipten kopmamanıza çalışarak bir taraftan vizörden bakarken bir taraftan da ‘buddy'nizi takip etmek, çevreye dokunmadan yüzerliğinizi ayarlamış olmak, kamerayı sallamamaya çalışarak, eğer hala görüntülemek istediğiniz canlı yerinde duruyorsa kayda geçmek...
Biraz zor gibi görünse de aslında çok kolay adapte olabilinecek bu işler bir iki çalışma sonrası kendiliğinden yapılabilmekte.
Hareketli görüntüler çekerken her zaman şu kuralı uygulamak gerektiğini düşünürüm: Video filmi çekmek cümle kurmak gibidir. Öznesi (Konusu) olmalı, Fiili (Hareketi) olmalı, sonunda da noktası olmalı... Ve de çok uzun süreli olmamalı.
Daha sonraki bölümlerde değineceğim çekim tekniklerinde detaylı anlatacağım bu işler için önce su altına indirilebilecek bir kameraya ihtiyaç var.
Peki hangi tip ve formatta nasıl bir kamera almalı? Günümüz video kamera teknolojisi artık profesyonel video filmlerine yakın kalitede görüntü yakalayabilen kameralar üretmekte ve birçok marka ve model olarak satın alınabilmekte. Video kamera seçerken ileride yapmak istediklerinizin neler olacağına karar vererek seçmelisiniz. Çünkü video seçiminden sonra sualtı kılıfı, portları, ışıkları, bataryaları vb. ilaveler işin içine girince harcanması gereken bütçe, kameranızı kısa sürede değiştirmek için hayli yüksek olacaktır. Eğer sadece dalışlarınızı belgelemek ve kendi kendinize seyretmek istiyorsanız çok basit ve minimum özellikli bir kamera ile işe başlamak yeterli olacaktır. Ama amacınız kaliteli ve güzel görüntüleri başkalarıyla paylaşmak ise baştan daha yüksek çözünürlükte görüntü kaydetme özellikli bir kamera ve sistem almalısınız.
Tabii bu arada video sistemine de karar vermek gerekmekte: Günümüzde, Hi 8, VHS-C formatı gibi daha eski teknolojiler ile Digital 8 ve Mini DV formatlarında çekim yapabilen birçok kamerayı satın almak mümkün. Hi 8 ve VHS-C formatındaki kasetleri kullanan kameralar görüntü kayıt kapasiteleri açısından 380 ekran çizgisiyle daha düşük kalitelidirler. Tercihinizi Digital 8 ve Mini DV formatlarında yapmalısınız. Eğer daha önce Hi 8 kullanan bir kameranız varsa ve eski kasetlerinizi de kullanarak kameranızı değiştirmek istiyorsanız Digital 8 formatı kullanan orta format bir kamera işinizi görecektir. Ancak bugünün fiyatları ile yapılacak en iyi şey, orta format kullanmaktansa 500+ çizgiden daha yüksek ekran görüntüsü verebilen bir yeni nesil Mini DV kamera almak ve çok daha kaliteli görüntüleri kaydedebilmektir.
Günümüz digital formattaki kameraların benzer sınıftaki üretimleri birbiri ile ortak özelliklerde imal edilmekte. Markası ne olursa olsun kamera seçimindeki birinci kriter hazır sualtı kılıfı imal eden firmaların tercih ettikleri bir model seçmeniz olmalıdır.
İkinci kriter ise kameranın VTR (in/out) özellikli,yani dıştan görüntü alabilme özelliğinin olmasıdır. Dijital kameralarda görüntüyü dijital formatta transfer edebilen bir kapı ile (İEEE 1394) daha sonra değineceğim teknikler ile filminizi montajladıktan sonra hazırladığınız videoyu tekrar DV-in özelliğiyle kameranıza kaydedip TV de seyretme imkânına sahip olmalısınız. Karar verirken bakmanız gereken özellikler içinde fotoğraf çekebilme özelliği olmalı. Tercihim birçok marka ve modeldeki gibi görüntüleri banda değil daha yüksek çözünürlükle (Megapiksel olarak) bir Memory Stick üzerine kısa sürede kaydedebilir olmasıdır.
Kamera seçiminde dikkat edeceğiniz diğer özelliklere gelince artık birçok marka ve modelde standart olarak gördüğümüz fonksiyonların sualtında kullandığımız gerekli olanları...
İşlemci (CCD): Görüntüyü dijital hale getiren bu özellik kameranın en önemli parçası. Daha sonraki bölümlerde detaylı anlatılacak olan bu sistem kameranın fiyat-performans ilişkisini en çok etkileyen yeri.
Tek işlemcili veya üç ayrı işlemcili olan kameraların farkı görüntü kalitesi, keskinlik, parlaklık, detaylar ve fiyatları.
Renkli vizör (Electronic view finder) ve monitör: Çekim sırasında daha kontrollü olmak için çekilen filmi görerek ve kontrollere doğru müdahaleleri yapmayı sağlayacaktır.
Otomatik netleme (Automatic focus): Standart özellik olan bu fonksiyonun gerektiğinde manuel olarak kontrol edilmesi gerekli. Özellikle makro çekimlerde kameranın otofokus özelliğinin devreden çıkarılması gerekecektir.
Görüntü sabitleme (Image stabilization): Otomatik olaraksallantıyı kesecek bu özellik yakın çekimlerde çok işimize yarayacaktır.
Diyafram kontrolü (Iris override): Alan derinliği üzerinde oynarken kullanılacak önemli bir kontrol.
Enstantane ayarı (Shutter speed): Kameranın AE programlarında değişik ayarları olmasına rağmen gerektiğinde manuel olarak kontrol edilmesi sualtında zaman zaman kullanılan bir özellik.
Beyaz ayarı (White balance): Kameralar otomatik modda ortam ışığına göre doğru beyaz ayarını kesinlikle yapacaktır. Ancak değişken ışık şartlarında bazen manuel ayar yapmak daha doğru görüntüler kazandırır. Özellikle sualtında değişen derinlikle birlikte ayarlanması gereken bir kontroldür.
Otomatik pozlama (Automatic exposure): Menüsünde programlanmış birçok çeşidi olan bu fonksiyon ışık değişikliklerini algılayıp doğru pozlama yapar. Tercihim otomatik ayarda kullanmaktır.
Ters ışık düzeltme (Backlight correction): Görüntülenen objenin arkasından güçlü ışık gelmesi durumunda bu tuşa basılmadığında arkadan gelen fazla ışığı algılayan kameranız diyaframı ona göre ayarlayacak ve asıl çekmek istediğiniz obje çok karanlık olacaktır. Backlight düğmesi bu durumu düzeltip asıl çekilen görüntüyü doğru ışıkla pozlamayı sağlar.
Uzak yakın çekim (Zoom lens): Zoom özelliğiyle uzakta iken yakın çekim yapabilme videonun en büyük kolaylığı. Ancak mesafe uzadıkça ışık azalacağından netlik kaybolacak ve sallantılar artacaktır. Biçok yeni kamerada 10 – 12 optik zoom özelliği varken 120x 250x dijital zoom özelliği bulunmakta. Kişisel görüşüm sualtında kullanılacak kamerada olabildiğince optik zoom özelliği olmalı ancak görüntüdeki pikselleri büyüterek bozacağından dijital zoom fonksiyonunun kapatılmalıdır.
Zaman kodlama özelliği (Time code): Birçok yeni nesil kamerada standart olarak bulunan bir özellik olmasına rağmen bazen sadece sayıcı (Counter) özelliği bulunmakta. Özellikle bilgisayarda yapılacak montaj sırasında Time Code, kliplere erişmede ve yerini bulmakta önemli bir hız sağlayacaktır.
Kameralarda marka ve modele göre daha birçok özellik bulunabilir. Ancak özellikle sualtında kullanmak amacı ile alınacak bir kamera ise, kullanmayacağınız özellikleri için fazladan para vermemelisiniz.
Kamera tip ve markasına karar verirken, ne olursa olsun ilk kurulumda da harcanması gereken bir paranın olduğunu, ikinci el pazarının henüz oturmadığı ülkemizde, yapılacak ilk ödemede çok ucuza kaçılarak ileride pişman olunacak kullanmadığınız ekipmanların alınmamasını öneririm.
Sualtı kamera kılıfları genellikle silindirik veya kameraya göre yapılmış kalıp şeklinde olur. Silindirik kamera kılıfları alüminyum veya PVC-akrilik borudan imal edilirler. İki kenarlarına monte edilmiş şeffaf kapaklar O-Ring sistemi ile sızdırmazlığı sağlar ve içlerine konulacak kameralara göre modifiye edilerek birden çok marka ve model kamerayı sualtına indirebilirler. Ancak hantal yapıları ve çok su tutmaları yüzünden genellikle negatif yüzerlikte olup ekstra ağırlık ile battıklarından iri ve sualtında kullanımları çok kolay değildir.
Şeffaf malzemeden yapılmış olanları olası su sızıntılarının çok çabuk görülmesini sağlar, ancak kontrol mekanizmalarının silindirik bir yüzeyde yer almalarının verdiği kolay kullanılamazlık ve ters ışığın kılıf içine girerek kamera merceğinden geri yansıyabilme olasılığı olumsuz gördüğüm yanlarıdır. Buna rağmen fiyatları düşük olduğundan tercih edilebilirler.
Modeline göre yapıldıkları için gereksiz hava boşluklarının olmadığı kalıplanmış sualtı kılıfları kamerada daha çok fonksiyona kontrol ederek daha kontrollü çekimler yapmanızı sağlayacaktır. Genellikle alüminyum ve plastikten yapılmış bu sualtı kılıfları daha kompakt ve kullanışlıdır.
Kontrollerden bahsederken almayı düşündüğünüz ekipmanda; kılıfiçindeki kamerayı –açma kapatma, -netlik ayarını otomatik veya manuel yapma imkanı, -zoom fonksiyonunu kullanmak, -fotoğraf fonksiyonuna geçip fotoğraf çekmek ve renk düzeltme filtresini devreye sokup çıkarabilmek başlangıçta bulunması gereken minimum kontrolleri olmalıdır.
Sualtında kameranın fonksiyonlarına üç şekilde ulaşabiliriz. Sualtı kamera kılıfı üreticileri manyetik kontaklar ve kızılötesi sinyaller ile yaptıkları kontroller için, kılıf üzerinde minimum adette delik açılmasını sağlayarak, kontrollerin çoğunun el tutma kollarında olmasından dolayı ulaşılıp kullanılma kolaylığı sağlamışlardır. Mekanik kontrollü kamera kılıfları ise gereken yerlerde açılmış deliklere O-Ring korumalı kolcuklar ile kumanda edilirler. Düzenli kontrol ve bakımları yapıldığı taktirde benim tercihim mekanik kontrol olmuştur. Çünkü sualtında araya su girmesi, basınçtan etkilenme (Manyetik kontrolde), pil bitmesi (Elektronik kontrolde), ya da butonların yay arızaları yüzünden devre dışı kalma sık sık karşıma çıktı. Oysa mekanik kontrolde eğer su almamışsa mutlaka istediğiniz fonksiyonu kontrol edebilirsiniz.
Kamera objektifinin lensleri ne kadar kaliteli ise aldığı görüntülerin kalitesi de o kadar yüksek olur. Bu yüzden objektif ile çekimi yapılacak obje arasındaki port-cam görüntünün kalitesini etkiler. Sualtı kamera kılıfınızın mutlaka objektif önünde portu, vizör hizasında da optik büyütücü olmalı.
Cam ya da akrilikten imal edilmiş düz portlar ile sadece kamera objektifinin özelliklerini kullanarak ya da yakın çekimler yapılabilir. Birçok sualtı video sanatçısı daha geniş açılı çekimler yapmayı tercih eder. Sualtında daha geniş açılı görüntüler için ya kameranın objektifi üzerinde geniş açı adaptörleri takılır öyle kılıf içine monte edilir, ya da kamera kılıfı üreticileri geniş açılı portlar üretmişlerdir.Son günlerde sualtında takılıp çıkarılabilen geniş açı adaptörlü portların da imalatı ile her şartta makro ve geniş açı çekim yapma kolaylığı sağlandı.
Kamera kılıfı seçiminde dikkat edeceğiniz diğer özelliklerine gelince...
Ölçü ve ağırlık: Seçilen kameraya göre alınacak sualtı kılıfının en önemli özelliklerinden biri boyutu ve ağırlığıdır. Çok büyük ve ağır sistemlerin seyahatlerde taşınması, sualtında kontrol edilebilmeleri çok zor olacaktır. Sualtında içinde kamera ile nötr olması dikkat edilmesi gereken en önemli sorun.
Kolay kullanılabilirlik: İçindeki kamera kontrollerini sualtında kolayca kullanan bir kılıf olmalı. İki el tutma kolu ile tutulduğunda ağırlık merkezi ortada kalmalı ve öne ya da arkaya yatmamalı. Kontrol mekanizmaları tutma kollarının yakınında olmalı. Parmaklarınızla açma kapama, zoom kayıt ve durdurma kontrollerine mutlaka kolayca ulaşılabilmelidir.
Yukarıda kamera fonksiyonlarında anlattığım kontrolleri kılıf üzerinden kullanabilmeliyiz. Unutmayın su altında geçireceğiniz çekim zamanı arttıkça daha iyisini arayacaksınız ve kameranızın tüm fonksiyonlarını kullanmak isteyeceksiniz. Baştan alacağınız kılıfın tüm kontrollerini kullanmasanız bile zaman içinde bunlara ihtiyaç duyacaksınız.
Vizör ya da monitör: Yaptığınız çekimleri kolayca görmenizi sağlayacak optik büyütmeli vizöre ve de en iyisi bir monitöre sahip olmanız. Böylece maskenizi vizöre dayamadan daha uzaktan ve kontrollü çekim şansı yakalayabilirsiniz. Çekim tekniklerini anlatırken monitörden yapılan çekimlere uzun uzun değineceğim.
Mikrofon: Kamera kılıfınızda bulunan bir ilave mikrofon ya da sualtı mikrofonu gerçekçi ve temiz ortam sesini kaydetmenizi sağlayacaktır.Kameranızın üzerindeki sabit mikrofonlar motor sesini ağırlıklı alabileceğinden tercih etmemekteydim. Günümüzde bilgisayarlarda yapılan montaj sırasında sualtı ambians sesini sonradan verme şansımızın da olduğunu ilave etmeliyim.
Video ışıkları ve batarya monte edilmesi: Tercih edeceğiniz sualtı kılıfının kendi üretimi ya da başka ışık sistemlerini adapte edebilecek kullanışlı, kolay sökülüp takılabilen bağlantı yerleri bulunmalı.
Masmavi ve pırıl pırıl dalışlar dileğiyle...
Yazı: Bengiz Özdereli
Kaynak: Sualtı Dünyası Dergisi, Sualtı Fotoğraf Video Eki
Sayı:1
