SCUBA KULLANAN DALGIÇLARDA OMURGADA GELİŞEN MEKANİK PROBLEMLER
Hüseyin BULUŞ
06.04.2008
ANATOMİK VARYASYONLAR
Normal bir omurga görünümü
Anatomik olarak normal omurga önden ve arkadan izlendiğinde düz bir hat şeklindedir, yandan bakınca üst ucu küçük bir 'S' harfine benzer. Boyun omurları(7 adettir) başın ağırlığını taşır ve hareketlerini kontrol eder; sırt omurları(12 adettir) göğüs kafesini oluşturan güçlü bir taşıyıcı ve destekleyicidir; bel omurları(5 adettir) üst gövdenin ağırlığını kalçaya taşırlar ve gövde hareketlerini kontrol ederler; sakral omurlar(5 adettir) yetişkinlerde kuyruk sokumu kemiği(3-5 adettir) ile bir bütün halinde tam ve rijittir ve pelvis(kalça) kemiklerinin ana çatısını oluşturarak bu bağlantıyla gövde ağırlığının bacaklara taşınmasını sağlarlar. İki ucu serbest ve doğal yapısı gereği her yöne hareket edebilen bu kemik yapı bağlar kaslar, eklemler ve disklerle korunur, fonksiyonlarını yerine getirir. Bu yapıların özellikleri ve yetenekleri aynı zamanda omurganın hareket sınırlarını da belirlerler. Fonksiyonel özelliği yanında, içinden geçen ve omurilik kanalı denen kanalı oluşturarak merkezi sinir sisteminin önemli bir bölümü olan Medulla Spinalis(omur ilik)'i taşır ve yüksek koruma oluşturur. Bu nedenledirki omurganın ve kemiklerinin problemleri omuriliği etkiler ve sıklıkla nörolojik(sinirsel) belirtiler de verirler.
Bu yapının anatomik varyasyonları, doğuştan edinilmiş özellikler olabileceği gibi daha sonra geçirilen kazalar ve hastalıkların yetersiz tedavileri nedeniyle kalan sekeller(yetersiz yanıtın izleri)inin neden olduğu anatomik varyasyonlarda olabilir. Bunlar cerrahi bir yaklaşım gerektirmiyen olgularda dalışa engel olmazlar. Cerrahi sonrası kontroller sırasında dalışa dönüş organize edilebilir.
OMURGANIN YAPISAL DEĞİŞİKLİKLERİ
Doğrudan omurgayı oluşturan yapıların eksikliği veya yapısal ve fonksiyonel yetersizliği nedeniyle oluşurlar. Genellikle kalıcı deformasyonlara neden olur.
a. Skolyoz: Omurgayı oluşturan kemiklerin sağa ve/veya sola bükülmesidir, sıklıkla rotasyonda eşlik eder. Bağ dokularında ve kassal yapılarda kısalıklar ve zayıflıklar gözlenir; ileri düzeyde gelişen açısal değişiklikler kemik yapıyı ve intervertebral diskleride bozar ve şekilsel değişikliklerine neden olur.
Fonksiyonel skolyoz fizyoterapi ve egzersiz programlarıyla kontrol altına alınabilir ve eğitim desteği ile ilerlemesine engel olunabilirsede; açısal değişikliği 30˚'nin üstünde olan eğrilikler için yararsız kabul edilmektedir. Bu açısal değerlerin üstünde ortopedik cerrahiye yönelmekte yarar vardır.
Unutmamak gereken en önemli sorun yaş ve endokrin değişiklikler(menapoz, hamilelik, vs) skolyozda ilerlemelere neden olacaktır. Kemik yapının ileri derecede deformasyonu göğüs kafesi ve karın boşluğundaki organlarıda baskılayarak zarar verebilir.
Dalış sırasında kullanılan donanımın ağırlığı ve tespit ekipmanının asimetrik ayarı yük taşımada da asimetriye neden olacağından yerçekimi hattını değiştirir ve taşıma kuvvetinin artmasına neden olur.
b. Kifoz(kamburluk): Genellikle fonksiyonel yani edinsel kaynaklıdır, nadiren kemiğin yapısal sorunları neden olur ve bu durumda çok ağır seyreder. Edinsel kifoz donanımı kuşanırken sorun yaratabilir ama ayarlanabilir kayışlarla bu çözümlenebilir; asıl sorun akçiğerin kapasitesinde kayıplara neden olmasıdır: akçiğerin üst ve ön-üst loblarının havalandırması bozulur.
Postür ve solunum egzersizleri çok etkilidir; fiziktedavi uygulamaları sıklıkla yararlıdır. Kemiğin hastalıklarına bağlı gelişen omurganın kemik elemanlarının çökmeleri dalış için risk olabilir; bu bölgenin dolaşımınıda etkiler.
c. Hiperlordoz: Omurgadaki çukurlukların aşırı artması olarak bilinir ve etyolojisi kifozdaki gibidir, birlikte görülmesi çok sıktır. Omurganın taşıma açılarını ciddi olarak değiştirir. Omurga eklemlerinin arkada birbirine yaklaşmasına ve sinir çıkış kanallarının daralmasına neden olabilir.
Boyun omurlarının aşırı lordozu; omurların kafa kaidesiyle eklemleme açısınıda etkiler ve harekat kısıtlılığına neden olabilir.
Boyun lordozunun artışı bu bölgedeki kasların spazma uğramasına ve kısalmasına neden olur ve ilerleyen zaman içinde ense kökünden başlayan gerilim baş ağrılarına neden olacaktır
Postür egzersizleri çok etkilidir; postür, solunum egzersizleri ve fiziktedavi uygulamaları ile kombine uygulanması yararlıdır.
Bel omurlarının aşırı lordozu taşıma açısını aşırı etkileyeceğinden bel ağrılarına ve ilerleyen zaman içinde altsırta yayılan ağrılara ve kalça çevresi kaslarının kısalık ve zayıflıklarına neden olur.
Fiziktedavi uygulamaları postür, kas güçlendirici ve germe egzersizleri ile kombine kullanılırsa daha çok yarar sağlanabilir.
d. Omurgayı biçimlendiren ön-arka(kifoz ve lordoz) eğriliklerinin kaybı: Kinezyolojik ve fizyolojik kabul edilen bu eğriliklerin kaybolarak tamamen düzleşmesi de omurga yapılarının birbiriyle olan ilişkisini dolayısıyla kinezyolojik hareket açıklıklarını ve ağırlık merkezinin durumunu değiştireceğinden ciddi sorunlara sebep olacaktır.
Fiziktedavi uygulamaları postür, kas güçlendirici ve germe egzersizleri ile kombine kullanılırsa daha çok yarar sağlanabilir.
e. Listezis(iki omurga kemiğinin birbiri üzerinde öne arkaya kayması): Aşırı lordozun neden olabileceği gibi trafik kazası yada düşme gibi travmalarla da gelişebilir.
Kaymanın şiddeti cerrahiyide gündeme getiren ciddi sorunlar yaratabilir.
f. Spinal stenoz(omurga kanalının darlığı): doğumsal bir değişiklik olduğu ileri sürülmektedir. Bel omurlarının en dar yeri 3.- 4. omur seviyesindedir. Ömür boyu fark edilmeyebilir. Daha sonra meydana gelecek değişikliklerle (zorlanmalar, faset artrozları, hafif kaymalar, hiperlordoz vs) birlikte belirti verir hale gelecektir.
İleri düzeydeki darlıklar hastanın bütün yaşam şeklini etkiler, cerrahi düşünülebilir. Fiziktedavi uygulamaları postür, kas güçlendirici ve germe egzersizleri ile kombine kullanılırsa yarar sağlanabilir.
g. Erken osteoporoz(kemiğin sertliğini sağlayan kalsiyumun kemikten uzaklaşması): Genellikle endokrin sistem problemi olarak karşımıza çıkmakla birlikte nadirende olsa travma, endokrin sistemi baskılayan hastalıklar veya uzun süren immobilizasyonun(yatağa bağımlı kalmak) da neden olduğu bilinmektedir.
OMURGANIN FİZİKSEL EKSİKLİKLERİ
Omurgayı oluşturan yapıların(kemik yapının, bağ dokularının ve kasların) yetersiz oluşması veya tamamen oluşmaması olarak adlandırılır ve tamamen doğumsaldır. Aparatlarla desteklenen bir rehabilitasyon programı ile sorun asgariye çekilebilirsede bu özel bir dururumdur genellikle cerrahi gerektirir ve ancak tedavinin başarısı dalışa izin çıkarabilir.
Cerrahi sonrası erken dönem fizyoterapi ve rehabilitasyon mutlak suretle yapılmalıdır.
MScFizyoterapist Hüseyin H. Buluş
fzt.huseyinbulus@gmail.com
