DALIŞTA KULLANILAN BIÇAKLAR
Yasalarımızda 'kesici ve delici silahlar' sınıfında yer alan bıçakların, balıkadamlar için savunma veya saldırı amaçlı kullanılmaları söz konusu değildir. Ancak çoğu zaman yasalarda belirtilen ölçülerde bir silah olarak değerlendirildiğinden, dalış dışında üzerinizde bulunmaması uygun olur. Yanlış anlaşılmalardan uzak olursunuz.
Bazı ülkelerde dalış bıçağı ile dalış yapılmasına izin verilmez. Mesela Mısır böyledir. Kızıldeniz'e dalmaya gidecekseniz, yanınıza bıçak almamalısınız, bıçakla dalışa izin verilmeyecektir. Bu tamamen dip yapısını korumak amacıyladır, mercanların zarar görmemesi içindir.
Balıkadamlar bıçaklarını, dalışları sırasında, unutulmuş bir misina veya balık ağına takılarak hareketsiz kalmaları halinde kullanarak, 'çapariz' durumdan kurtulabilirler. Ayrıca dalış eşini kaybedilmesi durumunda tüpe vurarak ses çıkartıp bir anlamda dalış eşini çağırmak gibi bir amacı da vardır. Bazı bıçak palaları üzerinde ölçü cetveli de vardır, nesneleri ölçme amaçlı kullanılır. Bazı bıçak uçları keski veya tornavida olarak da kullanılır özellik taşır. Kimi bıçak palasında yer alan delik kısım çivi sökmede kullanılır bir aparattır.
Bilinenin aksine dalış bıçağının çok keskin olması da gerekmez. Sadece eski bir misina veya balıkçı ağını biraz zorlanarak kesmeye yetecek kadar bir keskinliğe sahip olması yeterlidir.
Dalış bıçakları da su üzerinde kullanılan bıçaklar gibi bir kabza ve bir pala'ya sahiptir. Ancak ekstra olarak bacak veya kola bağlanabilecek yapıda bir kın'a da sahiptirler. Kın üzerinde, bıçağı kola ve bacağa bağlamak amaçlı bantlar/kayışlar da yer alır.
Dalış bıçağının el ile kavranıp tutulması kabzaları ile mümkün olur. Kabzalar genellikle plastik veya lastik kökenli malzemeden yapılır. Oldukça ergonomik yapılı kabza modelleri olabildiği gibi çok basit bir silindir şeklinde veya palanın devamı şeklinde metal olanları da vardır. Birkaç marka ve modelde topuk adı verilen kabza sonu metal bir parça ile biter. Hatta bıçak topuğunun çekiç olarak kullanılır yapıda olanlarını da mağazalarda görebilirsiniz. Çoğu kabzada yer alan delik, buraya bileğimize uygun bir ip geçirmek içindir. Bu ip kullanım sırasında bileğe geçirilerek negatif yüzerlikteki bıçağın düşürülüp kaybolmasını engeller. Delik bulunmayan kabzalara, basit bir gemici bağı ile ip bağlamak da mümkündür.
Bazı balıkadamlar, belli bir uzunluktaki ipi, bir uçtan bıçak kabzasına, diğer uçtan da kının uygun bir yerine bağlayıp, ipi kullanım dışında kabzaya sararak sarkmasını önlerler. Bu kullanım şekli amaca uygun değildir. Dalış sırasında çapariz durumu, içinden çıkılmaz hale getirebilecek kadar tehlikelidir...
Bıçak palası adını alan kesici ağızların üzerinde yer aldığı metal kısım, kabzaya pabuç vasıtasıyla ankastre edilir. Bu palanın devamı şeklindeki metalin yeterli uzunlukta kabza içerisinde devam etmesi ile mümkün olur. Bu kısma pabuç adı verilir. Bazı modellerde pabuç kabzayı boydan boya geçerek, kabzadan dışarı çıkar. Dışarı çıkan kısım çekiç olarak kullanım amaçlıdır. Bir başka modelde kabza, pabuç üzerine geçirilerek, dış kısımda kalan kısım üzerine uygun dizayna sahip bir topuk vidalanır. Topuk dizaynı gene çekiç olarak kullanabilme amaçlıdır.
Sualtı bıçağının balıkadamın üzerinde kolayca taşınmasını sağlayan kın, plastik kökenli malzemelerden yapılırlar. Polikarbonat malzemeden yapılanlar çok daha dayanıklıdır. Esasen polikarbonat deniz suyuna en dayanıklı malzemedir. Bazılarında bıçak ucuna gelen kısım dışa açık yapıda dizayn edilmiştir, dalış sonrası içerinde kalabilecek suyu uzaklaştırmak amaçlıdır.
Birçok modelde kın üzerinde kilit mekanizması vardır. Bu kilit sayesinde bıçağın istem dışı kolayca kınından kurtulması önlenir. Çoğu modelde kın iç tarafında yer alan çıkıntının, bıçak kın içerisinde iken kabzasındaki girintiye oturması şeklindedir. Bıçağı kından çıkarmak için, kabzasının hafifçe dışa doğru çekerek, kilitten kurtarmak gerekir. Bu sistem yaygın olarak var olsa da farklı dizayna sahip kilitler de vardır. Hatta çift kilit kademesi olanlar da mağazalarda bulunabilir. Birçok eski model bıçak kın üzerinde yer alan lastik halkanın, kabza üzerine geçirilmesi yoluyla taşıma emniyetine sahiptir. En sağlam kilit şekli budur, kolay açılmaz.
Bıçağı kola ya da bacağa bağlamak için kın üzerinde yer alan bantlar/kayışlar bilinen klasik tokalara veya tak çıkar tokalara sahiptir. Her iki tür de banları kolayca ayarlayabilir özelliktedir. Klasik tokaların paslanmaz metal olmalarına karşılık, tak çıkar tipte olanlar genellikle plastik malzemeden yapılırlar. Yaygın olarak her modelde 2 adet bağlama bandı bulunur. Bağlama bantlarından aşağıda kalanı, yukarıda yer alandan daha kısadır. Bu bacağa bağlandığında, bandın fazla kısmı olmaması içindir. Yedek bant çoğu model için vardır ve kolayca değiştirilebilir özelliktedir.
Kesici bir veya birkaç ağzın üzerinde yer aldığı pala paslanmaz metalden yapılmıştır. En basit modellerde tek bir kesici ağız düz olarak pala üzerinde yer alır. Bazılarında palanın bir tarafında düz bir ağız, diğer tarafında ise dişli bir ağız söz konusudur. Diş dizaynları da farklılıklar gösterir. Doğa sporlarında ahşap kesmekte kullanılan bıçak ağzı gibi dişli olanlardan, bilinen testere dişlerine kadar geniş alternatifler vardır. Hatta özel olarak misina kesmek için düzenlenmiş kesici ağız da yaygın olarak çoğu modelde ikinci veya üçüncü kesici ağız olarak yer alır.
Teknik modeller olarak adlandırabileceğim türden bıçak palaları ucu küt halde tornavida veya keski olarak kullanabilecek şekildedir. Pala üzerinde yer alan delik, ahşap üzerinde çivi sökmeyi kolaylaştırır. Bazı teknik model bıçakların palaları üzerinde ölçü almak amacıyla cetvel de vardır. Bir defada bıçak palası kadar ölçü alabilir veya bir materyali ölçebilirsiniz.
Sualtı bıçak palaları çeşitli kalınlıkta paslanmaz çelik, krom, nikel veya titanyum malzemeden yapılırlar. Kullanılan metal özelliği de modelden modele değişiklik gösterir. Titanyum haricinde, masif krom veya nikelden üretilenler de dahil olmak üzere deniz suyuna oksidasyon yönünden, bakım gerektirmeyecek kadar dayanıklılık göstermezler. Paslanmaz çelik de uzun süreli kullanımda mutlaka korozyona uğrar. Esasen korozif şartları sağladığınızda paslanmayacak hiçbir metal yoktur. Sualtı için istisna titanyumdur. Titanyum alaşımından yapılmış bıçaklar gerçekten bakıma ihtiyaç duymazlar ancak çok da pahalıdırlar.
Paslanmaz çelik bir alaşımdır. Paslanmaz özelliği, alaşımda bulunan krom nedeniyle meydana gelir. Sualtı bıçaklarında kullanılan paslanmaz çelik, 306, 420 ve 440 kalitesinde olmalıdır. Bu numara arttıkça paslanmaz çeliğin deniz suyuna dayanıklılığı da artar. Numara arttıkça bıçak keskinliğinin daha uzun süre muhafaza edildiğini de ekleyelim. Titanyum ise paslanmaz çeliğe göre korozif şartlara çok daha dayanıklıdır. Titanyum ayrıca alüminyum da olduğu gibi, anti manyetik özelliktedir ve çok hafiftir. Manyetik alan yaratmaz, balıkadamın üzerinde mevcut olabilecek pusula için önemli bir özelliktir. Ne var ki titanyum kaplama bıçaklar da yapılıyor, ve bu tip bıçakların çizilmeleri halinde, altta bulunan metal korozyona karşı savunmasız hale gelmektedir. Dikkatli kullanmak gerekir.
Çok sayıda marka ve model bıçakla karşılaşabilirsiniz. Standart bir ölçüleri de yoktur. Çok küçükten inanılmayacak kadar büyük olanlarını da balıkadamların üzerlerinde görmek mümkündür.
Bazı markaların bazı modelleri hem makas hem de bıçak tarzında kullanıma uygun bir dizayna sahiptir. Bazıları ise kesici olmalarına rağmen hiç bıçağa benzemez yapıları ile denge yeleğinde herhangi bir D-Ringe bağlı olarak veya denge yeleğinin cebince yer alır. Bu tür kesicilerin çoğu ses çıkarma amaçlı kullanılamaz. Ancak ağ veya misina kesmeye elverişli yapıları vardır. Ağ veya misina dışında bir şeyi kesmeleri pek mümkün olmaz.
Son zamanlarda denge yeleklerinin üzerinde yer alan bıçaklar da görülür oldu.Bu türleri satın alma sırasında denge yeleğinin bir parçası olarak, birlikte alabileceğiniz gibi denge yelekleri için tasarlanmış bıçak modellerinden birisini de ayrıca alabilirsiniz. Bazı model bıçaklarda denge yeleğine bıçağı toka edebilmenizi sağlayan aparat da bıçak alırken yanında verilebiliyor. Tercih tamamen size kalmış...
Her tür dalış bıçağının palasını kullanma sürecince silikon sprey veya silikon gres kullanarak kaplamakta yarar vardır. Bu metalin hava veya su ile temasını keserek oksidasyonu önler. Silikon sprey kurumayan bir malzemedir, bıçak üzerine püskürtüp, bıçağı hemen kınına almak gerekir. Her kullanım sonunda yenilenmelidir. Makine gresi kullanmak da bir çözümdür ancak elbisenizi temizlenemez lekelerle donatacaktır. Bazı pas sökücü kimyasallarla üzerini sıvayıp daha sonra silerek de uzun süre oksidasyonun önüne geçersiniz. Pas sökücü kimyasalların asıl amacı dışında uzun süreli koruma sağladığını, kendi tecrübelerime dayanarak söyleyebilirim.
Her dalış serisi sonunda bıçağınızın tün parçalarını tatlı su ile yıkayarak, kurulamalısınız. Bıçak ve kın tamamen kurutulmalıdır. Yıkama sırasında palanın kabza ile birleştiği bölgeyi eski bir dış fırçası kullanarak temizlemenizi öneririm. Bu kısım inanılmaz tuz birikintisine neden olur. Kabzası sökülebilen bıçakları da kabzalarını sökerek, kabza altına gelen metal kısımları özellikle fırçalamanız gerekir. Buralarda biriken tuz ancak fırça yardımı ile uzaklaştırılır. Metal yüzeyinde gözle görülmez gözenekler vardır. Bu mikro gözenekler tuz tutmaya çok müsait yapıdadırlar. Metal aksamın tamamını fırçalayarak tatlı suda yıkamak bıçak ömrünü uzatacaktır.
Her hangi bir kesme işlemi, bıçağınız üzerindeki koruyucu silikon tabakayı kaldırır. Bu şekilde bir şey kestikten sonra dalış serinizi tamamlayıp, koruyucu tabakanın kalan bölümünü de silerek temizlemeli daha sonra da koruyucu tabakayı yenilemelisiniz.
Gözle gördüğünüz bir oksidasyonu pas çözücü kimyasallarla, bir pamuk ya da bez yardımıyla temizleyebilirsiniz. Pas çözücü kimyasallar sanayide yaygın olarak kullanılır. Çok çeşitli markada, hemen her süpermarketin oto reyonunda yer alır. Herhangi birisi işinizi görecektir.
Keskinleştirmek amacıyla bıçak ağzını taş ile açmak çıplak metali ortaya çıkaracak ve oksidasyonu ağırlıklı olarak kesici ağız bölgesine taşıyacaktır. Bu belki de son çare olmalıdır çünkü az da olsa kesebilen, yeterince keskin olmayan bir bıçak ihtiyacınız vardır. Fazlasına su altında gerek yoktur.
Bıçak kınının ve kabzasının plastik kökenli, bantlarının da lastik olduğu düşünüldüğünde, bıçağı güneş gibi ısı üreticilerinden hayli uzak tutmakta yarar vardır. Isı formlarını değiştirebilecek seviyeye çıkabilir. Ayrıca gene yapıldığı material nedeni ile kimyasal etkilerden de uzak olmalıdır. Kolonya, aseton gibi kimyasallar kalıcı zararlara neden olabilirler.
Plastik esaslı kınların kırılgan yapısı nedeniyle üzerine bası yapmamaya özen gösterilmelidir. Güçlü fiziki darbelere karşı savunmasızdırlar.
İyi dalışlar...
Yazı : Mehmet AVADAN
