BAŞAĞRILARI VE DALIŞ
DAN başağrıları ve dalış konusunda birçok araştırma yapıyor. Muhtemelen devamlı dalan çok az balıkadam, başında bazı sıkıntılar olmadan suyu terketmez.
Bu makale dalıştaki başağrılarının başlıca nedenlerini gözden geçiriyor ve çoğu vakada, problemi çözecek bazı temel tavsiyeleri öneriyor.
Eğer, sadece bir veya iki kez oldu ise başağrısının sebebini bulmak, muhtemelen gereksiz olur, herhangi bir başka belirti olmadan cereyan eder ve kendiliğinden ya da hafif analjeziklerle (Ağrı kesicilerle) geçer.
Ancak birkaç balıkadam, sık sık, çok daha sıkıntılı başağrısından şikayet eder ve bunların özellikleri aşağıdaki nedenler ile belirtileri düşündürür.
Başağrısı nedenini bulmanın tek yolu olabilecek nedenlerin bir listesini yaparak tek tek elemektir. Kapsamlı bir liste yok ise, şunlar mümkün olabilir:
• Anksiyete / Gerginlik
• Sinüs veya Kulak Barotravması
• Sinüs veya Kulak Enfeksiyonları
• Soğuk
• Tuzlusu Aspirasyonu
• Maske Sıkışması
• Şakak Kemiği ve Alt Çeneye Ait Eklem Ağrısı
• Diş Problemleri
• Gaz Toksitesi (özellikle yüksek CO2)
• Dekompresyon Hastalığı
• Migren
• Boyunda Hiperekstansiyon
• Boyunda Spondiloz
• Kafein ve Diğer İlaçlar
Listeye göz atılarak, başağrılarının nedenlerinin gerçekten çok çeşitli olduğu görülebilir.Oysa, tarihte sık sık başağrısı gelişen birilerine dair önemli ipuçları bulunabilmektedir. Bu beş anahtar soru, başağrısının nedenlerine cevap sağlayabilir:
• Dalışın dışında da, geçmiş incitici veya sürekli başağrısı, baş veya boyun problemleriniz oldu mu?
Su üzerinde sık sık başağrısı gelişen balıkadamların benzer şekilde sualtında da başağrıları gelişir. Başağrıları özellikle bulantı, kusma, olağandışı durumlar, görme, olağandışı koku alma veya tam felç belirtieri ile birlikte olduğunda tehlikeli olabilir ve uzman bir nörolog tarafından değerlendirilmelerini gerektirir.
Migren, tüplü dalış için göreceli kontrendikasyondur, uzman değerlendirmesi gerekir. Başağrıları aynı zamanda gerginliğe, çok miktarda kafein alımına ve regl dönemine veya daha başka sebeplere de dayanabilir.
Aynı zamanda ygun olmayan ağızlık (mouthpiece) da başağrısı nedeni olabilir; Bazı regülatörler su içerisinde çok ağırdır ve yerinde durabilmesi için sürekli ısırmak gerekir. Regülatörü değiştirmek veya başka ağızlıkla denemek sürekli bir başağrısı dönemine son verebilir. Sonuç olarak, kendi donanımınıza sahip olmanız, size uygun olması açısından herzaman daha iyidir.
Geçmiş boynunda veya sırtının yukarı tarafında problem veya sakatlanma olan balıkadamlar sualtında başağrısı gelişmesine çok yatkındır veya tamamen dalgalı denizde yaptıkları bir tekne turunun sonucudur. Kas spazmlarına yol açan temel kemik problemleri, başağrısına dönüşür. Bir tıp uzmanı, mesela ortopedi uzmanı bu problemleri değerlendirir. Psikoterapi ve kas güçlendirme çalışmaları genellikle önemsizdir. Bir ayak uzmanını ziyaret sonrasında düzelmeler bildirilmiştir. Sırt cerrahisi genellikle bir son çaredir.
• Tüpünüzün, sırtınızdaki pozisyonu nasıldır?
Balıkadamlar sık sıki, omuzların aşağılarına yakın boynun bir parçasını esneterek, sonra da kafatasına yakın parçayı aşırı esneterek ana vanayı etrafında döndürmekten kaçınıyorlar mı? Çok nadir olmasına rağmen bu, balıkadamlardaki başağrılarının çok bilinen nedenidir. Çözüm, normal olarak esnediğinde, tüpün pozisyonunu basitçe ayarlayarak, başı dik duran vananın karşısına getirmeyip boynu sağlama almaktır.
• Ağrı nerede ve hissettiğiniz ağrı neye benziyor?
Boyun problemlerine bağlı ağrılar, genellikle zonklamasız devam eden, başın arkasından şakaklara kadar artarak yayılan ağrılardır. Sinüs ağrısı genellikle alnın üzerinde veya elmacık kemiklerinde veya bazen gözlerin arkalarında ya da başın tam üzerindedir. Kulak ağrısı çoğu zaman oldukça belirgindir fakat, dalış süresince kolay ve etkili kulak eşitlemesi yapmışsanız çok da önemli değildir.
• Yüzeyde ne kadar hava tüketiyorsunuz?
Çoğu balıkadam düşük hava tüketimiyle öğünür veya kurnazlıkla nefes tutarak hava tüketimini düşürmeye çalışır. İşin gerçeği, ciğerlerden karbondioksit çıkarmak, halının yıkayıp durlarken boya çıkarmasına çok benzer. Çok akıtmak (benzetmemizde, çok karbondiaksit üreten bir miktar egzersiz olabilir) ve halının büyüklüğü (örneğimizde kişinin akciğerlerinin kapasitesi), halıyı temizleyip durulamak için bol miktarda su – bunun anlamı, karbondioksiti yıkayıp atmak için daha fazla havaya ihtiyacınız olacağıdır. Büyük akciğerler daha çok solumaya ihtiyaç duyar ve bunun sonucu hava tüketimi artar. Bu, bayan balıkadamların, erkek balıkadamlara oranla daha iyi hava tüketimine sahip olmasının nedenidir.
Karbondioksit üretmeden nefes alma ihtiyacını azaltmanın tek yolu sualtında hareket etmeyi azaltmak, yeterli termal koruma ve rahat olmaktır; yavaş ve derin nefes almak (daha iyi gaz değişimi – iyi bir durulama) sığ nefes almaktan daha iyidir. Sağlıklı bir soluma çoğu başağrılarının çözümü için bir anahtardır.
• Dalış profiliniz nasıldı?
Uzun veya derin dalışları, hızlı çıkışları, nefes tutma ve panic halinde çıkışları, yol açabilecek nedenlerden birisi olarak dekompresyon hastalığı (DH) şüphesindeki artışla birlikte başağrısı takip eder. Allahtan, DH nadiren acil tedavi gerektiren bir problemdir. Basınçlı hava kullanımını takibeden anormal semptomlar her zaman DH'den şüphelenmeyi gerektirir. Semptomları gözardı etmeyin, tereddüt ettiğinizde DAN'ı arayın.
Kullanışlı olabilecek bazı pratik çözümlerin ( Ve her halükarda iyi bir dalış çalışması) içeriği:
1. Burun, alın ve şakaklardaki basıdan kaçınmak için , maske bandınızı gevşetin. Gerekirse maskenizi daha rahat bir yenisiyle değiştirin.
2. Dalışlarınız süresince rahat olun. Her şeye rağmen tatilde olduğunuzu unutmayın.
3. Yavaş ve derin soluyun. Bu sizi rahatlatır ve karbondioksiti atmak için çok daha etkili bir yoldur.
4. Dalış süresince boynunuzu rahatlatın. Sualtında objelere bakmak için vücudu başın aksi yönünde çevirmek, boynun aşırı esnemesi nedeniyle incinmeye ve konfordan uzaklaşmaya neden olarak, geçici olarak düzeniniz bozulabilir.
5. Endamınızı koruyun. Egzersiz başağrılarının gelişme olasılığını düşürür.
6. Dalışta kafein ve tütünden kaçının.
7. Her zaman güvenli dalış eğitimlerini takip edin. Yüzeyin altında 3-5 metrelerde, güvenlik beklemesi için üç-beş dakika harcayın. Bu rahatlatır (hava durumu ve koşullar uygun ise) ve yüzeye kadar palet vuruşları sonucu oluşan karbondioksiti düşürmeye imkan verir.
8. Uygun termal koruma sağlayacak şekilde giyinin.
9. Düzenli olarak dalış sağlığı kontrolleri yaptırın. En azından, 40 yaş altındakiler için iki yılda bir ve 40 yaşın üzerindekiler için yılda bir kez.
Başağrıları bir dalış gezisini ya da tatili berbat edebilir ve mükemmel bir sualtı deneyiminden mahrum bırakabilir. Bereket versin, nedeni tespit edilmiş çoğu başağrılarının tedavisi kolaydır. Hakikaten aciz kalanlar veya kronik başağrılarını sık sık yaşayanlar, problemin nedeninin saptanması için bir hekim tarafından değerlendirilmeyi gerektirebilir.
Unutmayın ki, başağrıları önemsiz veya çözülebilirken sağlık kontrolüne gitmek her zaman daha iyidir. Sizi endişelendiren başağrılarınızın nedenini saptamaya yardımcı olması için veya ilave blgiye ihtiyaç duyuyorsanız DAN'I arayın.
Tehlikesiz dalışlar!
Yazı: Dr. Frans Cronje, M.D., DAN Güney Afrika Başkanı ve Sağlık Direktörü
Çeviren: Mehmet Avadan
Kaynak: Alert Diver, Kasım - Aralık 2003
